Lezers

Post: in
Uw brieven zijn welkom. De redactie behoudt zich het recht voor brieven zonodig in te korten.

Spiritualiteit
Voor mijn studie aan de Nederlandse Hogeschool voor Toerisme en Verkeer in Breda ben ik mij aan het oriënteren op het onderwerp van mijn eindscriptie. Mijn aandacht en interesse ligt bij spiritueel toerisme. Denk hierbij aan het in kaart brengen van het aanbod, hoeveel vraag er is, of dit een groeimarkt is. Tijdens het zoeken op internet stuitte ik op een artikel uit Archipel nr 3 uit 2003 over Bali. Is het mogelijk deze uitgave te verkrijgen, of wellicht dit artikel digitaal via de mail te ontvangen?

EEFDE, MARIEKE VLUGT
Redactie: Nabestellen kan indien de voorraad strekt.

Birney
In zijn column over cavia’s (Archipel herfst 2006) doet Alfred Birney voorkomen alsof in China het opeten van pasgeboren cavia’s gedoopt in ketjap een populaire lekkernij is. Ik kan het nog sterker vertellen: in Indonesië eten Chinezen piepjonge muizen in ketjapsaus, maar dan leven ze nog! De laatste stuiptrekkingen van het beestje zouden een goed middel tegen astma vormen.

MAASTRICHT, HARALD CHARLES
Zilver (1)

Ik was blij verrast met de mooie zilveren oorhangers die ik gewonnen heb met de prijsvraag. Bagus sekali, terima kasih.

AMSTERDAM, JASMIEN TITALAWO
Zilver (2)

Hartelijk dank voor de mooie oorbellen van Merapi. Ik win nooit iets, dus was ik extra blij! Helaas is het oogje van een van de hangers onderweg stuk gegaan. Heel jammer, want nu kan ik ze niet dragen.
LIJNDEN, VERA FAUST
Redactie: u ontvangt van ons een nieuw paar oorhangers.
Indo-schrijvers
Ik ben van mening dat het Indiëverhaal te vaak alleen vanuit totok-perspectief wordt verteld. Veel Indische boeken handelen over de belevenissen van deze kleine, blanke, bevoorrechte groep (slechts 0,4% van de totale bevolking van Nederlands-Indië). Maar de grote groep Indo’s komt weinig aan bod. Als Indo’s al zelf publiceren, doen ze dat bovendien in eigen beheer met alle risico’s van dien. Ze worden door de Nederlandse uitgevers gewoon genegeerd.

ZUTPHEN, ERIC MULLER

Lopulalan
Vindt Frans Lopulalan het nou werkelijk nodig om oude wonden open te rijten? Citaat in Archipel, herfst 2006: “Het wordt zo langzamerhand tijd dat een nieuwe generatie Belanda’s kennis gaat maken met onversneden Zuidmolukse woede.” En verderop:”...voor de lol beginnen met een stel Lonsdale jongeren af te tuigen.” Waar wil hij naartoe? In actie komen tegen extreemrechts? Of roept hij jongeren op om het versleten ideaal van de RMS weer op te tuigen? Dat is toch allemaal geweest en vergeten. Heus, die derde generatie zit niet te springen om op de bres te gaan staan voor een vrije republiek Molukken. Die zijn opgegroeid in gekleurd Nederland en kennen niet de frustraties van hun ouders en voorouders. Val ze daar dan ook niet mee lastig.
AMSTERDAM, JAN HENDRIK WESTDORP

Indisch Huis (1)
Toen ik de zin: “Indo's en subsidiegelden, dat gaat mis” las, besloot ik u te schrijven. Wij hebben hier in Californië een soortgelijk geval meegemaakt. Er was namelijk een organisatie (HABINI) die hulp aan "achtergelaten ex-Nederlanders" in Indonesië zou bieden. Mijn vrouw vond dat wij ons moesten aansluiten als donateur. Het ging voor een tijd goed tot sommige donateurs vroegen om de boeken te zien. Dit leidde tot een bijeenkomst van de donateurs met het zelf geproclameerd bestuur. Toen de donateurs eisten de boeken te zien, besloot de penningmeester het geld ($ 75.000) van de organisatie op zijn eigen bankrekening te zetten. Dit resulteerde in een kleine opstand. Maar toen mijn vrouw opperde de penningmeester voor het gerecht te dagen, sprongen de leden nagenoeg op haar nek met de uiting: "Dat kan je niet doen, hij is een van ons". Wat er verder met die organisatie is gebeurd weet ik niet, want niemand kon aan het geld komen en het bestuur viel uiteen. Ik apprecieer het ten zeerste dat Archipel de moeite heeft genomen om zulke ‘nare’ gebeurtenissen op papier te zetten. Misschien leren de mensen (Indo's) er wat van.
Verenigde Staten, J.N.A. van Balgooy
Visum

Begint Archipel nu ook al reclame te maken voor het bureau Bali Ide? Ik heb geen prettige ervaring met deze club. Nu doet u mee met het verdraaien van de feiten. Want het is niet zo dat je voor € 600 een visum voor permanent verblijf krijgt. Nog niet eens voor een jaar! Ik heb Moesson een heel artikel gestuurd, maar zij vinden een betaalde advertentie zeker belangrijker dan informatie van de lezer.
Ridderkerk, Hans Plas

Redactie: wij schreven in de nieuwsrubriek over twee mogelijkheden om een (semi-)permanent visum te verkrijgen. Dat betekent nog niet dat wij reclame maken voor welk bureau dan ook. Wel hebben wij vermeld dat via ons eventueel nadere informatie is te verkrijgen omdat een dergelijk visum aanvragen een complexe zaak is.

Bersiap
Ik vind dat Hans Vervoort kritischer had moeten zijn over de betrouwbaarheid van het NIOD-dossier. Hoe kan een getuige zich na drie jaar nog precies herinneren wat er is gebeurd, zelfs woordelijk! Stond hij er soms bij met een notitieboekje? En over bevrijding gesproken, wij zijn op Java nooit bevrijd zoals de Nederlanders hier door de geallieerden. Het hele NIOD-gebeuren rakelt zaken op die tot het verleden behoren. Wat heeft het voor zin om het weer over tjingtjangen en gebatjokt te hebben (betekent overigens ‘gehakt’ en niet ‘gestoken’). Probeer de pijnlijke gebeurtenissen nu eens te relativeren. Wij hebben geleden, maar zij nog meer!
Maastricht, Harold Charles

Kousbroek en Pramoedya
Het is jammer dat Rudy Kousbroek zijn In Memoriam Pramoedya Ananta Toer (Archipel 2-2006) voor een groot deel gebruikt om het China-debat van de jaren zeventig nog eens dunnetjes over te doen. Een even heftig als slepend debat in de vaderlandse pers, waarin wijlen prof. W.F. Wertheim en hij de grootste tegenspelers waren. Kousbroek noemt Pramoedya terecht een schrijver van wereldformaat. Maar tegelijk wordt de bewondering van Wertheim ten opzichte van Pramoedya als ‘een kus des doods’ bestempeld. Wertheim heeft, als voorzitter van het Komitee Indonesië, inderdaad actief geijverd voor de vrijlating van Pramoedya en tienduizenden andere politieke gevangenen – gelukkig met veel andere groeperingen binnen en buiten Nederland. Interessant is in dit verband de studie Nederland en de Indonesische gevangenen (1983). Mensenrechtenexpert Peer Baneke voert daarin aan dat de vrijlating van de Indonesische politieke gevangenen mede te danken is aan een (onbewuste) coalitie van het Komitee Indonesië, de Nederlandse regering en Amnesty International. Overigens streek niet alleen het Komitee Indonesië het Soeharto-regime destijds tegen de haren in. Indonesische autoriteiten verketterden Amnesty strijk en zet als eenzijdig en communistisch en ook ‘liberale’ groeperingen werden als gevaarlijk beschreven.
Niet voor het eerst betreurt Rudy Kousbroek dat Pramoedya nooit zijn spijt heeft uitgesproken over zijn rol in de Lekra, de linkse kunstenaarsorganisatie tijdens de Geleide Democratie van Soekarno, waarover Kousbroek via de schrijvers Beb Vuyk en Goenawan Mohamad hoorde. De voormalige hoofdredacteur van het weekblad Tempo was in 1963 een van de ondertekenaars van Manikebu, de tegenhanger van de Lekra. In die zin was ook Goenawan doelwit van de felle polemiek die in die uiterst gepolariseerde periode werd gevoerd, zoals hij onder meer beschreef in Tempo (mei 1988).

Beb Vuyk noemde Pramoedya rancuneus, iemand die geen spijt wilde betuigen. In de Volkskrant schreef ze dat Pramoedya met zijn gevangenschap “een koekje van eigen deeg” had gekregen. Tegenover die wraakzuchtige woorden citeer ik graag die van Goenawan Mohamad. In het blad Detik (19 oktober 1993) bekende die dat veel van zijn Manikebu-vrienden nog steeds wraakgevoelens koesteren. Maar: “De Manikebu-groep hoeft niet wraakzuchtig te zijn want de voormalige leden van Lekra hebben oneindig meer geleden dan wij ervaren hebben.”
Goenawan Mohamad was een van de velen die op 1 mei de begrafenis van de grootste schrijver van het postkoloniale Indonesië bijwoonden, als eerbetoon aan Pramoedya’s grote verdiensten voor de literatuur en geschiedschrijving van Indonesië. Een eerbetoon aan een eigenzinnig mens, die tijdens de onafhankelijkheidsstrijd, onder Soekarno (vanwege zijn verdediging van de Chinese minderheid) en onder Soeharto heeft vastgezeten. Goenawan schreef als afscheid: “Een stuk aarde, deel van ons tragische land, ontving het lichaam van de trotse man die zelfs binnen in de gevangenis voor onze vrijheid vocht.”
AMSTERDAM, WILLY VAN ROOIJEN

Kousbroek (3)
Dat u Rudy Kousbroek als medewerker van Archipel handhaaft, compleet met zijn onzinpraatjes over Hirohito, is voor mij (ex-Jappenkampkind Tjideng) reden om geen abonnement meer te nemen op dit blad.
DELFT, A.L. LEEUW MARCAR

Kousbroek (4)
In de weergave van mijn brief over slachtofferschap in het lentenummer is een storende fout geslopen die rectificatie behoeft. Er staat namelijk “ex-gedetineerden” in plaats van “ex-geïnterneerden”. Dit zou voor alle betrokkenen als kwetsend kunnen worden opgevat, want gedetineerden zijn bajesklanten en dat waren onze mensen zeker niet.
MAASTRICHT, H.R. CHARLES

Lezersreis
Dit was de vierde keer dat we een rondreis over Java maakten, maar van al die keren was dit de meest geslaagde. Hoewel het een druk programma was, vonden wij het toch een ontspannende reis samen met Wieteke van Dort. Dat aan de meeste wensen van de deelnemers werd voldaan, was voor ons een bijzondere ervaring. Klein kritiekpuntje: de stopover Hongkong had wat mij betreft een paar extra dagen Bali mogen zijn. In elk geval willen wij graag weten wanneer Archipel weer zo’n reis organiseert.
ALMELO, W.E. STOKER

Lonny (2)
Ik verbaasde mij over de brief van Ben Holthuis van Lonny’s. Hij heeft het over “een stelselmatige beledigingcampagne die in de toekomst aanleiding vormt voor gerechtelijke stappen”. Nou, dat is nogal wat! Ga je als lezer te rade in het winternummer van Archipel, dan ontwaar je de zinsnede “rijst van Lonny, die altijd wat kledderig is”, verder niets. Het lijkt een mening die een criticus van een blad mag hebben. Dit is immers een vrij land. Holthuis zet zichzelf in de kijker, maar dan in negatieve zin. Een firma die met dreigementen een blad de mond wil snoeren, dat kan toch niet de bedoeling zijn?
HOOFDDORP, BESSEL DEKKER

Visum
Ik ben nogal sceptisch over de nieuwe visumregeling. We hoeven nu niet meer naar Den Haag om een visum te halen, maar kopen het bij aankomst in Jakarta. Ik vrees dat het onduidelijk is voor iedereen. Het werkt corruptie in de hand. Ik ben een geadopteerde Indonesiër en heb een Nederlands paspoort. Maar als ik met mijn Nederlandse paspoort bij de douane kom, vragen ze juist extra geld. Dat komt omdat ik een Indonesisch uiterlijk heb. Ik haal mijn visum liever in Den Haag.

WEESP, RHIDO OUWEJAN
Generaals nieuwe stijl
Met de strekking van het bericht ‘Generaal nieuwe stijl’ in het lentenummer ben ik het eens. Toch bestaat het gevaar dat het oude een negatief stempel krijgt. Daarom enige kanttekeningen. Laten we niet vergeten dat “de oude generaals” onder het bewind van